Elçilerin İşleri Giriş


ELÇİLERİN İŞLERİ

Yazar

William MacDonald


Bu kitap, Tanrı Sözü’nün zenginliğini açık ve kolay anlaşılır hale getirmek için hazırlanan bir Kutsal Kitap yorumudur. Samimi, saygılı, adanmış ve ilmi bir şekilde yazılmıştır. Kişisel tapınma zamanlarınızda ve grupça yapılan Kutsal Kitap çalışmalarınızda kullanmak için uygun bir seçenektir.


This is a Bible commentary that makes the riches of God’s Word clear and easy for you to understand. It is written in a warm, reverent, and devout and scholarly style. It is a good choice for your personal devotions and group Bible study.

© 1995 by William MacDonald, Believer’s Bible Commentary
Christian Missions in Many Lands, Inc.
PO Box 13, Spring Lake, NJ 07762
USA
— All Rights Reserved —


Giriş

“Konu Mesih, araç kilise ve güç Kutsal Ruh’tur.” — W.Graham Scroggie

I. KUTSAL YAZILAR’DAKİ YERİ

Elçilerin İşleri hem eldeki tek esinlenmiş kilise tarihi, hem ilk kilise tarihi hem de imanlıların ilk günlerini anlatan tek temel kilise tarihidir. Bunu izleyen kitaplar, temelde Luka kitabına dayanır; ayrıca bazı gelenekleri içerir. Bu kitap olmasaydı, kaybımız çok büyük olurdu. Rabbimizin Müjdelerde anlatılan yaşamından, Mektuplara doğrudan bir geçiş olurdu. Sözü edilen topluluklar kimlerdi, nasıl oluşmuşlardı? Elçilerin İşleri, bu ve diğer birçok soruyu yanıtlamaktadır. Bu bölüm, yalnızca Mesih’in yaşamı ile Mektuplar’da öğretilen Hıristiyan yaşamı arasında bir köprü değil, aynı zamanda Yahudilik ile Hıristiyanlık ve Yasa ile Lütuf arasındaki köprü görevini de üstlenmektedir. Bu, Elçilerin İşleri’ni yorumlamaktaki ana zorluklardan birini oluşturur. Yani, Yeruşalim merkezli küçük bir Yahudi hareketinden, imparatorluk başkentine uzanan ve giderek genişleyen dünya çapında bir boyuta ulaşan bir imanın geniş ufkunu yorumlamaktır.

II. KİTABIN YAZARI

Hemen herkesin paylaştığı görüş, Luka ve Elçilerin İşleri’nin yazarının aynı kişi olduğudur. Eğer İncil’in üçüncü bölümünü Luka yazdıysa, Elçilerin İşleri’ni de o yazmıştır. Ya da tam tersi olabilir (Luka bölümünün giriş kısmına bakınız).

Elçilerin İşleri’ni Luka’nın yazdığına ilişkin gözle görülen kanıt eski, güçlü ve oldukça yaygındır. Luka hakkında Marcionite karşıtı önsöz (sf.160-180), Muratoryan Kanonu (sf.170-200) ve eski kilise babalarından Irenaeus, İskenderiyeli Clement, Tertullian ve Origen, Elçilerin İşleri’ni Luka’nın yazdığına ilişkin görüş birliği içindedirler. Ayrıca Eusebius ve Jerome gibi otoriteler de dahil olmak üzere, kilise tarihinde onları izleyenlerin hemen hepsi aynı fikirdedirler.

Luka’nın Elçilerin İşleri’ni yazdığına ilişkin kanıtlar, Luka bölümünü yazdığına ilişkin elde bulunan kanıtların en az üç mislidir. Yazar, Elçilerin İşleri’nin başında yine Teofilos’a adanmış olan daha önceki bir çalışmayı özellikle belirtir. Luka 1:1-4, kastedilen açıklamanın İncil’in üçüncü kitabı olduğunu gösterir. Stili, şefkatli anlatımı, inancın savunulması sırasındaki vurguları ve birçok küçük ayrıntı her iki çalışmayı birbirine bağlamaktadır. Eğer Luka bölümü diğer üç Müjde ile birlikte sayılmasaydı, Elçilerin İşleri ile Luka, 1. ve 2.Korintliler gibi peş peşe sıralanabilirdi.

Elçilerin İşleri bölümünde anlatılanlardan, yazarının Pavlus’la seyahat eden biri olduğu açıkça anlaşılmaktadır. Yazarın kaydedilen olaylarda bizzat bulunduğu, “biz” diye aktarılan kısımlarda dikkati çekmektedir (16:10-17; 20:5 – 21:18; 27:1 – 28:16). Bu kısımların “hayali” olduğunu öne süren kuşkucu görüş inandırıcı değildir. Çalışmayı daha güvenilir göstermek için eklendiyse, neden bu kadar çok seyrek ve kurnazca kullanılmıştır? Ve neden “biz” derken kastedilen “ben”in kim olduğu söylenmemiştir?

Yazar tarafından üçüncü kişiler olarak söz edilen Pavlus’un beraberindeki diğer kişiler gibi, “biz”li bölümler sırasında Pavlus’la olmadığı bilinen yol arkadaşları elendiğinde, geriye kalan tek uygun kişi Luka’dır.

III. TARİH

Yeni Antlaşma’nın bazı bölümleri için tarih çok önemli değilse de, Elçilerin İşleri için önemlidir. Çünkü bu bölüm özellikle kilise tarihi ile ilgilidir ve alanında ilktir.

Elçilerin İşleri için üç tarih öne sürülmektedir. Bunlardan ikisi, Luka’nın yazarlığını kabul ederken üçüncüsü etmemektedir.

  1. İkinci yüzyıl olarak verilen tarih, en çok İ.S. 80-85 yıllarına dek yaşamış olabilecek Luka’nın yazarlığını hemen devre dışı bırakmaktadır. Bazı liberal düşünürler, yazarın Josephus’un Antiquities’ini (İ.S. 93) kullanmış olduğunu düşünürler. Tevdas’a (Elç.5:36) ilişkin kaynak gösteren kıyaslamalar bunu onaylamazlar, benzerlikler ise, ne olursa olsun güçlü değildirler.
  2. Genellikle benimsenen bir görüşe göre Luka, Luka ve Elçilerin İşleri’ni 70-80 yılları arasında yazmıştır. Bu, Luka’nın kendi Müjde’sinde Markos bölümünü kullanabilmesini sağlamıştır (büyük olasılıkla 60’lı yıllardan itibaren).
  3. Luka’nın, Elçilerin İşleri bölümünü Pavlus’un Roma’daki ilk tutukluluğu sırasında bitirmiş olduğuna ilişkin güçlü bir görüş vardır.

Luka’nın üçüncü bir kitap yazmayı planlamış olması mümkündür (ancak belli ki bu, Tanrı’nın isteği değildi). Luka, İ.S. 63-70 yılları arasında imanlıların başına gelen korkunç olaylardan söz etmemiştir. Bununla birlikte, aşağıdaki olayların içerik dışı bırakılışı, akla erken bir tarihi getirir: İ.S. 64 yılında Roma’nın yakılışından sonra, Neron’un İtalya’daki imanlılara zulmetmesi; İ.S. 66-70 arası Roma ile Yahudi savaşı; İ.S. 60’lı yılların sonlarında Pavlus ile Petrus’un şehit oluşları ile Yahudiler ve Yahudi Hıristiyanlar için en zoru olan Yeruşalim’in yıkılışı. Bu nedenle büyük olasılıkla Luka, Elçilerin İşleri’ni Pavlus Roma’da hapisteyken, İ.S. 62 ya da 63’de yazmıştır.

IV. ÖN OLAYLAR VE KONULAR

Elçilerin İşleri’nin nabzı yaşam ve eylemle atmaktadır. Bu bölümde Kutsal Ruh’un etkinliğini, kiliseyi (topluluğu) oluşturduğunu, güçlendirdiğini ve dışarıya açılması için geliştirdiğini görürüz. Bu, Kutsal Ruh’un, en umulmadık araçları kullanmasının, en büyük engelleri aşmasının, en alışılmadık yöntemleri kullanmasının ve en anlamlı sonuçlara varmasının görkemli bir kaydıdır.

Elçilerin İşleri, anlatımı Müjdelerin bıraktığı yerden alır ve sonra bizleri, hızlı, dramatik tanımlarla, bebeklik çağındaki kilisenin ilk dönemlerdeki çalkantılı yıllarına götürür. Yeni Antlaşma, kilisenin Yahudi ve diğer ulusların Mesih’te birleştikleri yeni bir topluluk olarak farklı karakterinin gözler önüne serildiği geçiş döneminin kaydıdır. Bu nedenle, Elçilerin İşleri bir deyişle “İshak’ın sütten kesilme zamanının” hikâyesi olarak da adlandırılır.

Elçilerin İşleri’ni okurken, Tanrı’nın etkinlik gösterdiğinde beliren o ruhsal canlılığı hissederiz. Aynı zamanda, günah ve Şeytan’ın karşı koyduğu ve engellediği zamanlarda ortaya çıkan gerginliği de sezeriz.

İlk on iki bölümde, Elçi Petrus’u, İsrail ulusuna vaaz ederken görüyoruz. 13. bölümden itibaren de elçi Pavlus’un, diğer uluslara gönderilmiş gayretli, yorulmaz ve Rab İsa Mesih’ten esinlenmiş bir elçi olarak ön plana çıkışını gözlemliyoruz.

Elçilerin İşleri, yaklaşık 33 yıllık bir dönemi kapsamaktadır. J.B. Phillips, insanlık tarihinin hiçbir döneminde “böylesine sıradan kişilerden oluşan küçük bir topluluğun, düşmanlarına; öfkeli göz yaşları içinde, ‘bu adamlar dünyayı altüst etti’ dedirtecek kadar dünyayı etkilemediğine” işaret eder. 1

 

ANA HATLAR
      Bölüm
I.   YERUŞALİM’DEKİ KİLİSE 1-7
  A. Diri Rab’bin Kutsal Ruh Vaadi 1:1-5
  B. Göğe Yükselen Rab’bin Elçilere Buyruğu 1:6-11
  C. Dua Eden Öğrencilerin Yeruşalim’deki Bekleyişleri 1:12-26
  Ç. Pentikost Günü ve Topluluğun (Kilisenin) Doğuşu 2:1-47
  D. Sakat Adamın İyileştirilmesi ve Petrus’un İsrail’i Suçlaması 3:1-26
  E. Kilisenin Çektiği Eziyet ve Büyümesi 4:1-7:60
II.   YAHUDİYE VE SAMİRİYE’DEKİ KİLİSE 8:1-9:31
  A. Filipus’un Samiriye’deki Hizmeti 8:1-25
  B. Filipus ve Etiyopyalı Hadım 8:26-40
  C. Tarsuslu Pavlus’un Rab’be Gelmesi 9:1-31
III.   DÜNYAYA YAYILAN TOPLULUK (KİLİSE) 9:32-28:31
  A. Petrus’un Diğer Uluslara Müjde’yi Duyurması 9:32-11:18
  B. Antakya’daki Kilisenin Kurulması 11:19-30
  C. Hirodes’in Baskısı ve Ölümü 12:1-23
  Ç. Pavlus’un İlk Müjde Yayma Yolculuğu: Galatya 12:24-14:28
  D. Yeruşalim’deki Toplantı (Konsey) 15:1-35
  E. Pavlus’un İkinci Müjde Yayma Yolculuğu: Batı Anadolu ve Yunanistan 15:36-18:22
  F. Pavlus’un Üçüncü Müjde Yayma Yolculuğu: Batı Anadolu ve Yunanistan 18:23-21:26
  G. Pavlus’un Tutuklanması ve Yargılanması 21:27-26:32
  Ğ. Pavlus’un Roma’ya Deniz Yolculuğu ve Deniz Kazası 27:1-28:16
  H. Pavlus’un Evde Göz Hapsinde Tutulması ve Roma’daki Yahudilere Tanıklık Etmesi 28:17-31

1.J.B. Phillips, Hareket Halindeki Genç Topluluk, sf.7