Luka Giriş

Giriş

LUKA

Yazar

William MacDonald


Bu kitap, Tanrı Sözü’nün zenginliğini açık ve kolay anlaşılır hale getirmek için hazırlanan bir Kutsal Kitap yorumudur. Samimi, saygılı, adanmış ve ilmi bir şekilde yazılmıştır. Kişisel tapınma zamanlarınızda ve grupça yapılan Kutsal Kitap çalışmalarınızda kullanmak için uygun bir seçenektir.


This is a Bible commentary that makes the riches of God’s Word clear and easy for you to understand. It is written in a warm, reverent, and devout and scholarly style. It is a good choice for your personal devotions and group Bible study.

© 1995 by William MacDonald, Believer’s Bible Commentary
Christian Missions in Many Lands, Inc.
PO Box 13, Spring Lake, NJ 07762
USA
— All Rights Reserved —


Giriş

“Le plus beau livre qu’il y ait” — Ernest Renan.

I. KUTSAL YAZILAR’DAKİ YERİ

“Varolan en güzel kitap” sözleri, gerçekten büyük bir övgü sözüdür; özellikle şüpheci biri tarafından söyleniyorsa. Evet, Fransız eleştirmen Renan, Luka kitapçığını bu sözlerle değerlendiriyordu. Mesih’e inanmayan bir kimse böylesine övücü sözler söyleyebiliyorsa, Luka’nın göksel esin yoluyla yazdığı bu şaheseri okuyan duyarlı bir inanlı, duygularını kim bilir daha hangi yüce sözcüklerle belirtmek isteyecektir!

Luka bir Yahudi değildi. Belki de kendisi Tanrı’nın Kutsal Yazılarını kayda geçiren ve başka bir ulustan gelme ilk ve tek kişiydi.

Dr. Luka’nın kendine özgü eşsiz açıklamaları olmaksızın, Rabbimiz İsa’yı ve verdiği hizmetleri ruhsal kapsamda böylesine zengin bir düzeyde kavrayamazdık. Rabbimizin sadece Yahudilere değil, aynı zamanda bütün insanlara olan sevgisini ve sunmak istediği kurtuluş armağanını, yoksul zengin, soylu soysuz demeden herkese verdiği hizmeti Luka kitapçığında belirgin bir şekilde görmekteyiz.

II. KİTABIN YAZARI

Kendisi Antakyalı bir doktor olan Luka, uzun yıllar Elçi Pavlus ile birlikte bulunmuş, diğer elçilerle uyum içerisinde yaşamış ve yazmış olduğu iki kitapta onlardan elde etmiş olduğu, canlara yönelik hazırlanan ilaçları açıkça örneklemiştir.

Luka kitapçığının kaynağına ve yazarına ilişkin Esebyus’un Historia Ecclesiestica adlı eserindeki bu dışınlı kanıt, ilk Hıristiyan dönemindeki evrensel tanıklıkla aynı görüştedir. İrenyus, İncil’in üçüncü kitapçığının Luka tarafından yazıldığını birçok kereler yazılarında tekrarlamaktadır. Bu kitapçığın Luka tarafından yazıldığını destekleyenler arasında Yustin, Hessespus, İskenderiyeli Klement ve Tertulyan sayılabilir.

Marsiyon’un dikkatlice tek taraflı bir duruma getirilmiş ve küçültülmüş nüshasında Luka, bu ünlü heretik tarafından kabul edilen tek İncil’dir. Çeşitli parçalardan oluşan Muratoryan Kanonu (derlemesi) bu üçüncü bölüme, basitçe “Luka” demektedir.

Müjde yazarları arasında Luka, İncil’in devamını kaleme alan tek kişidir. İşte İncil’in devamı niteliğindeki bu kitaptan, yani Elçilerin İşleri kitapçığından, İncil’in bu bölümünü yazan kişinin Luka olduğu açıkça görülebilmektedir. Sözgelimi Elçilerin İşleri’nde “biz” diye geçen anlatılar, yazarın şahsen başından geçmiş olaylardır (bkz. 16:10; 20:5, 6; 21:15; 27:1; 28:16; 2Ti.4:11).

Eğer eleme işine tâbi tutulacak olursa, bu dönemlere en iyi şekilde sadece Luka’nın uymuş olduğu görülür. Bu yazıların her ikisinin de Teofilos adlı soylu bir kimseye hitaben yazılmış olmaları ve bunlardaki yazı üslubu nedeniyle, Luka bölümü ile Elçilerin İşleri bölümünün aynı kişi tarafından yazılmış olduğu açıkça görülebilir.

Pavlus, Luka’dan “sevgili doktor” diye söz eder ve onu Yahudi Mesih inanlılarından ayrı bir sıralamaya tâbi tutar (Kol.4:14). Bu ayrı sıralama, bizi Luka’nın Yeni Antlaşma’daki Yahudi olmayan tek İncil yazarı olduğu sonucuna götürür. Hacim açısından Luka ile Elçilerin İşleri kısımları, Pavlus’un bütün mektuplarının toplamından daha hacimlidir.

İç Kanıtlar, dışınlı dokümanlarla bu yöndeki kilise görüşlerini daha da çok güçlendirmektedir. İncil’deki (Yeni Antlaşma’nın diğer yazarlarının kullandıklarından daha kesin tıbbî terimler kullanmış olmasıyla göze çarpan) sözcükler ve eğitim görmüş biri tarafından yazılmış Grekçe stil, bunun uluslardan gelme kültürlü bir Mesih inanlısı olan, ancak Yahudi konularını çok iyi bilen ve bunlarla içli dışlı olan bir doktor tarafından yazılmış olduğu görüşünü desteklemektedir. Luka’nın, tarihleri büyük bir özenle kaleme alması ve konular üzerinde tam bilgi edinmesi (Örn. 1:1-4; 3:1), onu kilise tarihinin ilk tarihçisi durumuna getirmiştir.

III. TARİH

Luka bölümünün yazılışıyla ilgili en uygun tarih, birinci yüzyılın altmışlı yıllarının başlangıç dönemi olabilir. Bu arada bazıları bunun 75-85 yılları arasında ve hatta bazıları da ikinci yüzyılda yazıldığını söylerler. Bu, Mesih’in, Kudüs’ün yıkımını önceden bildirmiş olduğunu kabul etmeyenler tarafından öne sürülmüş bir görüştür. Kudüs kenti İ.S. 70’te yıkılmıştır. Bu nedenle Rabbin bu peygamberliği, o tarihten önce kayda geçirilmiş olmalıdır. Hemen hemen herkes Luka bölümünün Elçilerin İşleri’nden önce yazılmış olduğunu ve Elçilerin İşleri bölümündeki anlatımların, Pavlus’un Roma’da bulunduğu İ.S. 63 yılında son bulduğunu kabul ettiğine göre, Luka kitapçığının yazımı için daha erken bir tarih gerekmektedir. Roma’daki büyük yangın, Mesih inanlılarına İmparator Neron tarafından yapılan zulüm (İ.S. 64) ve Petrus ile Pavlus’un öldürülmeleri o sırada meydana gelmiş olsaydı, kilise tarihinin ilk tarihçisi olan Luka, bunları kolay kolay görmezlikten gelmeyecek, bütün bu olanları kesinlikle kayıtlarına geçirecekti. Bu nedenle de en uygun tarih, İ.S. 61 ile 62 yılları olabilir.

IV. ÖN OLAYLAR VE KONULAR

Yunanlılar, erkek ile kadının zayıf özelliklerine değil, bütünüyle en iyi özelliklerine sahip mükemmel ve göksel bir insan bekliyorlardı. İşte Luka, İnsanoğlu olan Mesih’i bu şekilde tanıtıyor: Güçlü, ancak merhametli bir Mesih. Bu bölümde çoğunlukla O’nun insan yönü üzerinde durulmaktadır.

Sözgelimi, bu bölümde İsa’nın dua yaşamıyla ilgili diğer üçünde rastladığımızdan daha fazlasıyla karşılaşmaktayız. Yine bu eserde O’nun sevecenliği ile merhametinden sık sık söz edilmektedir. Luka’da kadınlarla çocuklardan oldukça çok söz ediliyor olması belki de bu nedenledir.

Luka bölümü, “Misyoner İncili” olarak da bilinir. Çünkü kurtuluş veren bu sevinçli haber, uluslara hitap etmekte ve orada İsa dünyanın Kurtarıcısı olarak tanıtılmaktadır.

Son olarak bu kitapçık, öğrencinin (Mesih inanlısının) bir tür el kitabıdır. Rab İsa’nın yaşamına bakarak O’nun öğrencilik konusunda hangi aşamalardan geçtiğini görebilir, aynı zamanda arkasından gelen izleyicilerine bu konuları nasıl öğrettiğine tanık olabiliriz. İncelememiz süresince temel olarak bu özellik üzerinde duracağız. İnsanlar arasındaki mükemmel tek İnsan’a bakacak ve oradan, bütün insanların yaşaması gereken ideal yaşamı oluşturan unsurları ortaya çıkaracağız. Ayrıca, O’nun benzeri bulunmayan sözleri ile anlattığı gibi bizi üzerinde yürümeye çağırdığı çarmıh yolunu göreceğiz.

Luka kitapçığını incelemeye başlamadan önce, Kurtarıcı’nın çağrısını duyabilmek ve her şeyi bırakıp O’nun ardınca gidebilmemiz için şimdiden dua edelim. Ruhsal bilgiye ancak Rab’bin sözlerine itaat ederek sahip olabiliriz. Burada tanımlanan ruhsal tecrübeleri yaşadıkça, Kutsal Yazıların anlamı bizim için çok daha belirgin ve çok daha değerli olacaktır.

 

ANA HATLAR
    Bölüm
I ÖNSÖZ: LUKA’NIN AMAÇ VE YÖNTEMLERİ 1:1-4
II İNSANOĞLU’NUN VE ÖNCÜSÜNÜN GELİŞLERİ 1:5-2:52
III İNSANOĞLU’NUN HİZMETE HAZIRLANIŞI 3:1-4:30
IV İNSANOĞLU GÜCÜNÜ KANITLIYOR 4:31-5:26
V İNSANOĞLU HİZMETİNİ AÇIKLIYOR 5:27-6:49
VI İNSANOĞLU HİZMETİNİ GENİŞLETİYOR 7:1-9:50
VII İNSANOĞLU’NA KARŞI ARTAN MUHALEFET 9:51-11:54
VIII KUDÜS YOLUNDA VERİLEN ÖĞRETİŞ VE ŞİFA HİZMETLERİ 12:1-16:31
IX İNSANOĞLU, ÖĞRENCİLERİNE ÖĞRETİDE BULUNUYOR      17:1-19:27
X İNSANOĞLU KUDÜS’TE 19:28-21:38
XI İNSANOĞLU’NUN ACILARI VE ÖLÜMÜ 22:1-23:56
XII İNSANOĞLU’NUN KAZANDIĞI ZAFER 24:1-53