Matta Giriş

MATTA

Yazar

William MacDonald


Bu kitap, Tanrı Sözü’nün zenginliğini açık ve kolay anlaşılır hale getirmek için hazırlanan bir Kutsal Kitap yorumudur. Samimi, saygılı, adanmış ve ilmi bir şekilde yazılmıştır. Kişisel tapınma zamanlarınızda ve grupça yapılan Kutsal Kitap çalışmalarınızda kullanmak için uygun bir seçenektir.


This is a Bible commentary that makes the riches of God’s Word clear and easy for you to understand. It is written in a warm, reverent, and devout and scholarly style. It is a good choice for your personal devotions and group Bible study.

© 1995 by William MacDonald, Believer’s Bible Commentary
Christian Missions in Many Lands, Inc.
PO Box 13, Spring Lake, NJ 07762
USA
— All Rights Reserved —


Türkçesi: Filiz Akyüz

Giriş

“Düşüncenin görkemi ve materyal bolluğunun büyük fikirlere tabi kılındığı güç açılarından, her iki Antlaşma’da tarihsel konuyla ilgili olan hiçbir yazı Matta ile karşılaştırılamaz” — Theodor Zahn

I. KUTSAL YAZILAR’DAKİ YERİ

Matta Müjdesi, Eski ve Yeni Antlaşma arasında mükemmel bir köprü oluşturur. Daha ilk sözcükleriyle bizi, Tanrı’nın Eski Antlaşma’daki halkının atasına İbrahim’e ve İsrail’in ilk büyük kralı Davut’a götürür. Vurgusuyla, belli Yahudi tadıyla, İbranice Kutsal Yazılardan birçok alıntılarla ve Yeni Antlaşma’daki yazıların başında olma durumuyla Matta, Mesih’le ilgili bildiriyi dünyaya duyurmaya başlamak için en uygun yerdedir.

Matta, dört Müjde’nin sıralanmasındaki bu konumunu uzun süre muhafaza etmiştir. Çünkü en son zamanlara kadar yazılan ilk Müjde olduğuna herkes inanıyordu. Aynı zamanda Matta’nın net ve düzenli üslubu toplulukta yüksek sesle okunmasını mümkün kılıyordu. Zaman zaman Yuhanna Müjdesiyle rekabet etmesine karşın en sevilen Müjde idi.

Matta’nın, İncil’in ilk yazıya dökülen kitap olup olmadığına inanmak gerçek Mesih İnanlısı olma açısından önemli değildir. Bununla birlikte ilk Mesih inanlılarının hemen hepsi Yahudi neslindendi ve sayıları oldukça fazlaydı. Bu ilk Mesih inanlılarının gereksinimlerinin ilk olarak karşılanması oldukça mantıklı görünmektedir.

II. KİTABIN YAZARI

Müjde’nin Dışındaki Kanıtlar

Levi diye de bilinen vergi görevlisi Matta’nın kendi adıyla anılan Matta bölümünü yazmış olduğu eski ve evrensel bir dışınlı kanıttır. Havari grubunun önde gelen bir üyesi olmadığından, ilk Müjde’nin ona atfedilmesi, eğer gerçekten bununla bir ilişkisi olmasaydı, tuhaf olurdu. “Didache” (On iki Elçi’nin Öğretişi) diye bilinen eski belgenin yanında, Yustin Martyr, Korintli Dionisius, Antiyoklu Teofilus ve Atinalı Atenagoras, Müjde’nin güvenilir olduğundan söz ederler. Kilise tarihçisi Üsebyus (Eusebius), Papias’tan alıntı yaparak şöyle der, “Matta Logia’yı İbranice dilinde yazdı ve herkes onları yapabildiği kadar yorumladı.” Aslında İrenyus, Pantenus ve Origen de buna katılırlar. Genellikle “İbranice”nin, Yeni Antlaşma’da kullanıldığı gibi, Rabbimizin zamanında İbranilerin kullandığı Aramice dilinin bir diyalekti anlamına geldiği düşünülür. Ama “Logia” ne demektir? Genellikle bu Yunanca sözcük, Eski Antlaşma’nın içerdiği Tanrı’nın vahyi gibi “vahiy” anlamına gelir. Papias’ın ifadesinde ise bu anlama gelemez. Onun ifadesinde üç temel görüş vardır:

  1. Mevcut olan Matta Müjde’sinden söz eder. Yani Matta, Yahudileri Mesih’e kazanmak ve İbrani Mesih inanlılarını eğitmek için Müjde’sini Aramice olarak yazdı ve daha sonra da Yunancası çıktı.
  2. Yalnızca, daha sonra Müjde’sinde yer alan, İsa’nın sözlerine işaret eder.
  3. Testimonya’yı ifade eder, yani Eski Antlaşma’daki Kutsal Yazıları aktararak İsa’nın Mesih olduğunu gösteren alıntılar. Birinci ve ikinci görüşler üçüncüye göre daha uygundur.

Matta’nın Yunancası çeviri gibi değildir, ama bu kadar yaygın (ve hiç muhalefeti olmayan) bir geleneğin bazı olaylara dayanan bir temeli olmalıdır. Matta’nın Filistin’de on beş yıl vaaz ettiği ve daha sonra Müjde’yi yaymak için başka yerlere gittiği söylenir. M.S. 45 yıllarında, İsa’yı Mesihleri olarak kabul eden Yahudiler için Müjdesinin ilk taslağını Arami dilinde bırakarak daha sonra evrensel kullanımı için Yunanca’ya çevirmiş olması mümkündür. Benzer bir şey de Matta’nın çağdaşı Yusifus tarafından yapılmıştır. Bu Yahudi tarihçi, Yahudi Savaşları kitabının ilk taslağını Arami dilinde yazmış ve daha sonra da Yunanca olarak çıkarmıştır.

Müjde’nin Özündeki Kanıtlar

Matta bölümünün özündeki kanıtlar, yazarın Eski Antlaşma’yı seven, dikkatli, yetenekli ve dindar bir Yahudi olduğunu göstermektedir. Roma memuru olarak Matta, halkının kullandığı Arami dilinde ve yöneticilerin kullandığı Yunancada yetenekli olmalıydı (Romalılar, Orta Doğu’da Latince değil, Yunanca kullandılar). Sayısal ayrıntılar, parayla ilgili benzetmeler ve parayla ilgili terminoloji vergi görevlisine uygun düşüyor. Kısa ve düzenli bir üsluba da uyuyor. Muhafazakar olmayan Goodspeed adlı araştırmacı, kısmen özünlü kaynağın doğrulamasından, bu Müjde’nin Matta tarafından yazıldığını kabul eder.

Evrensel dışınlı kanıtlara ve uygun özünlü kanıtlara rağmen muhafazakâr olmayan araştırmacıların çoğu, bu Kitabın yazarının vergi görevlisi Matta’nın olduğu geleneksel görüşüne karşı çıkar. Bunu iki nedenle yaparlar.

Birincisi, Markos’un yazılmış ilk kitap olduğunu var sayarsak (bugün birçok çevrede inanıldığı gibi), İsa’nın ilk öğrencilerinden ve yakın tanıklarından biri olan yazar nasıl olur da Markos’tan bu kadar çok şey alabilmiştir (Markos’un %93’ü İncil’in diğer ilk üç kitaplarında da geçer). Yanıt olarak, öncelikle Markos’un ilk kitap olduğu kesin olarak kanıtlanmış değildir. İlk kanıtlar Matta’nın ilk kitap olduğunu gösterir. Bu, ilk Mesih inanlılarının neredeyse hepsinin Yahudi olmasından ötürü, oldukça anlamlıdır. Ama Markos’un önceliğini kabul etsek bile (ki birçok muhafazakâr kabul eder), ilk kilise geleneğinin iddia ettiği gibi, Matta, Markos’un yazılarının büyük çoğunluğunun Matta’nın öğrencisi ve arkadaşı olan Simun Petrus’un anıları olduğunu anlayabilirdi (Markos bölümünün önsözüne bakın).

Kitabın, Matta ya da herhangi bir görgü tanığı tarafından yazılmış olmasına karşı çıkan ikinci görüş ise Kitabın canlı ayrıntıdan yoksun oluşuna dayanır. Hiç kimsenin Mesih’in işlerine tanık olduğunu iddia etmediği Markos’un, orada olduğunu düşündüren renkli ayrıntılar vardır. Bir görgü tanığı nasıl bu kadar heyecansız yazabildi? Belki de bunu bir vergi görevlisinin kişiliği oldukça iyi açıklar. Rabbimizin konuşmalarına yer vermek için, Levi gereksiz ayrıntıları kesmiş olabilir. Bu özellikle, ilkini Markos’un yazmış olduğu ve Matta’nın da Petrus’un ilk elden anılarının iyi sunuluşunu gördüğü durumda olabilir.

III. TARİH

Eğer Matta Müjde’sinin (ya da en azından İsa’nın sözleri) ilk yayımının Aramice olarak yapıldığı inancı dikkate alınırsa, Göğe Çıkıştan on beş yıl sonra, M.S. 45 yılı, eski geleneğe uyar. Kutsal Kitap’ın bir kısmı olan Müjde’yi Yunanca olarak 50 ya da 55 yıllarında, belki de daha sonra, yayınlamış olabilir.

Matta’nın, Kudüs’ün yıkılmasından (M.S.70) sonra yazılmış olduğu görüşü, genellikle Mesih’in, geleceği ayrıntılarıyla bildirme yeteneğine inanmamaya dayanır ve usçuluk felsefesine göre olan diğer teoriler de tanrısal vahyi ya önemsemezler ya da yadsırlar.

IV. ÖN OLAYLAR VE KONU

Matta, İsa’nın çağrısını aldığında genç bir adamdı. Doğuştan Yahudiydi, vergi görevlisi olarak eğitilmişti, ne var ki İsa’yı izlemek için her şeyi bıraktı. Karşılık olarak aldıklarından biri, on iki elçiden biri olmaktı. Diğeri de, bildiğimiz gibi, Müjde’nin ilk bölümünün yazarı olarak seçilmiş olmasıdır. Genellikle Matta’nın Levi ile aynı kişi olduğuna inanılır (Mar.2:14; Luk.5:27).

Matta, Müjde’sinde İsa’nın uzun süredir beklenen İsrail’in Mesih’i, Davut’un tahtına layık tek yasal kişi olduğunu göstermek için yola çıkar.

Kitap, Mesih’in tüm yaşam hikayesini içerdiğini iddia etmez. Soyu ve ilk yıllarıyla başlar, sonra hemen aşağı yukarı otuz yaşındayken görevinin başlangıcına atlar. Kutsal Ruh’la yönlendirilen Matta, Kurtarıcı’nın yaşamından ve görevinden O’nu Tanrı’nın Kutsanmış Olanı (Mesih anlamına gelir) olarak gösteren kısımlardan seçer. Kitap doruğa doğru hareket eder: Rab İsa’nın yargılanması, ölümü, gömülmesi, dirilişi ve göğe çıkışı. Elbette, bu dorukta insanın kurtuluş temeli atılır. Bu nedenle kitapçığa Müjde denir: Günahkâr insanların kurtuluşu kabul edebilme yolunu açıklamaktan çok Mesih’in özverisi vasıtasıyla kurtuluşun mümkün kılındığı anlatılır.

Kutsal Kitap Yorumu , ayrıntılı ve teknik olmaktan çok bağımsız etüt etmeyi ve derin düşünmeyi teşvik etmek amacıyla yazıldı. Ve en önemlisi okuyucunun yüreğinde Kralın geri dönüşü için hararetli bir özlemi yaratmayı amaç edinir.

“Daha çok yanan bir yürekle bile ben,
Daha tatlı umutla bile ben,
Ah Mesih’im! Senin dönüş ânın için inliyorum,
Dönüşünün alev alev yanmasıyla kendimden geçiyorum.”
St. Pavlus’tan — F. W. H. Myers

 

ANA HATLAR
    Bölüm
I. KRAL MESİH’İN SOYU VE DOĞUMU 1
II. KRAL MESİH’İN İLK YILLARI 2
III. MESİH’İN HİZMETE RESMEN BAŞLAMA HAZIRLIKLARI 3 – 4
IV. EGEMENLİĞİN ANAYASASI 5 – 7
V. MESİH’İN GÜCÜNÜN VE LÜTFUNUN MUCİZELERİ VE GELEN DEĞİŞİK TEPKİLER 8:1-9:34
VI. KRAL MESİH’İN ÖĞRENCİLERİNİN İSRAİL’E YAYILMASI 9:35-10:42
VII. ARTAN MUHALEFET VE REDDETME 11 – 12
VIII. KRAL, İSRAİL’İN REDDİ ÜZERİNE EGEMENLİĞİN GEÇİCİ YENİ BİÇİMİNİ AÇIKLIYOR 13
IX. MESİH’İN BİTMEYEN LÜTFUNUN KATI BİR DÜŞMANLIKLA KARŞILANMASI 14:1-16:12
X. KRAL ÖĞRENCİLERİNİ HAZIRLIYOR 16:13-17:27
XI. KRAL ÖĞRENCİLERİNİ EĞİTİYOR 18 – 20
XII. KRAL’IN SUNULMASI VE REDDEDİLMESİ 21 – 23
XIII. KRAL’IN ZEYTİN DAĞINDAKİ KONUŞMASI 24 – 25
XIV. KRAL’IN ELEMİ VE ÖLÜMÜ 26 – 27
XV. KRAL’IN ZAFERİ 28