Müjdelere Giriş


MÜJDELERE GİRİŞ

Yazar

William MacDonald


Bu kitap, Tanrı Sözü’nün zenginliğini açık ve kolay anlaşılır hale getirmek için hazırlanan bir Kutsal Kitap yorumudur. Samimi, saygılı, adanmış ve ilmi bir şekilde yazılmıştır. Kişisel tapınma zamanlarınızda ve grupça yapılan Kutsal Kitap çalışmalarınızda kullanmak için uygun bir seçenektir.


This is a Bible commentary that makes the riches of God’s Word clear and easy for you to understand. It is written in a warm, reverent, and devout and scholarly style. It is a good choice for your personal devotions and group Bible study.

© 1995 by William MacDonald, Believer’s Bible Commentary
Christian Missions in Many Lands, Inc.
PO Box 13, Spring Lake, NJ 07762
USA
— All Rights Reserved —


Müjdeler tüm yazıların ilk ürünleridir.” – Origen

I. Görkemli Müjdelerimiz

Edebiyatla ilgilenen herkes, öykü, roman, oyun, şiir, biyografi ve diğer yazı türlerini bilir. Ama Rabbimiz İsa Mesih yeryüzüne geldiğinde, edebiyatta adına Müjde dediğimiz yeni bir kategoriye gereksinim duyuldu. İçeriklerinde çokça biyografi bulunsa da Müjdeler biyografi değildirler. Edebiyattaki diğer öyküler kadar, hatta daha da ilginç olan Kaybolan Oğul, İyi Samiriyeli gibi bölümler benzetmeler içerdikleri halde öykü değildirler. Benzetmelerin bazılarından romanlar ya da kısa öyküler yazılmıştır. Bunlar, Rabbimizin insanlarla olan konuşma ve vaazlarını kısa, öz ve doğru olarak içerdikleri halde, belgesel raporlar değildirler.

“Müjde” kendine özgü, bambaşka bir edebi yere sahip olmakla kalmamış, dört müjde yazarı Matta, Markos, Luka ve Yuhanna, bölümlerini yazdıktan sonra kanonik kalıp kırılmıştır. Sağlam öğretişe sadık Mesih İnanlıları tarafından iki bin yıla yakın bir süredir yalnızca ve yalnızca bu dört müjde kabul edilmiştir. Doğru öğretişten sapmış bazı kişiler, adına müjde dedikleri kitapçıklar yazmışlardır, ama bunlar Gnostisizim (Hıristiyanlığın başlangıcında ruhsal sırları ve yaratılışın sırrını bilmek iddiasında olan bir mezhep) gibi bazı yanlış inançların tutunmasını sağlamak için başvurulan araçlardı.

Peki ama neden dört Müjde vardır? Neden bir Hıristiyan “Tevrat”ı (“Torah”) oluşturmak için, Eski Antlaşma’nın başında yer alan, Musa’nın beş kitapçığıyla uyum sağlamak için beş müjde değil? Daha çok mucizeler ve benzetmelere yer açmak için bütün tekrarlar çıkartılıp neden bir tek uzun müjde yazılmamış? Aslında, müjdelerin “uyumunu sağlama” ya da dördünü bir araya getirme çabaları, Tatyan’ın ikinci yüzyıldaki, Yunanca “dördünün içinden” anlamına gelen Diatessaron’a kadar dayanır.

İrenyus, evrenselliğin sayısı olduğundan dünyanın dört bucağı ve dört rüzgarına uysun diye dört Müjde olduğu hakkında bir teori ileri sürmüştür.

II. Dört Sembol

Birçokları, özellikle de sanatçılar, dört Müjde kitapçığıyla, Hezekyel ve Esinleme kitapçıklarındaki dört sembol arasında olduğu ileri sürülen paraleli takdir ederler: aslan, öküz (ya da dana), insan ve kartal. Ancak bunlar, farklı Mesih İnanlıları tarafından, Müjdelerle çok farklı biçimlerde benzeştirilirler. Bu sıfatlar eğer geçerli iseler, ki sanatta öyle olduğu söylenir, aslan en iyi biçimde, Yahuda Aslanı’nın kraliyet Müjdesi olan Matta’ya uyar. Öküz bir yük hayvanı olduğundan, Hizmetkâr’ın Müjdesi olan Markos’a iyi uyar. İnsanoğlunun Müjdesi olan Luka’da anahtar kişilik kesinlikle insandır. Standart Handbook of Synonyms, Antonyms & Prepositions (Anlamdaş ve Zıt Anlamlı Sözcükler ve Edatların Standart El Kitabı) bile, “yüksek ruhsal görümün bir amblemi olarak Yuhanna’nın sıfatının kartal olduğunu söyler.” 1

III. Dört Okuyucu Tipi

Neden dört Müjde sorusuna herhalde en iyi yanıt, Kutsal Ruh’un, dört farklı insan grubuna ulaşmak istemesidir. Bu dört eski insan tipinin günümüzdeki çağdaşları bulunmaktadır.

Herkes Matta’nın, Yahudilerin Müjdesi olduğu konusunda görüş birliği içindedir. Eski Antlaşma’dan alıntılar, ayrıntılı tartışmalar, Rabbimizin soy ağacı ve geneldeki Yahudi tarzı, yeni bir okur tarafından bile hemen fark edilir.

Markos, Roma İmparatorluğunun başkenti olan Roma’da, Romalıları ve Romalılar gibi, etkinliği düşünceden daha fazla seven insanları hedef alarak yazmıştı. Bu yüzden, Müjdesinde mucizelere çok, benzetmelere ise az yer verir. Bu Müjdenin soy ağacına ihtiyacı yoktur, çünkü hangi Romalı, bir Yahudi’nin soy ağacıyla ilgilenirdi?

Luka’nın Müjdesi belli ki, Yunanlılar ve Yunan edebiyatı ile sanatını sevip onlarla rekabet içinde olan birçok Romalı için yazılmıştır. Bu tür insanlar, güzellik, insanlık, kültürel stil ve edebi üstünlükten hoşlanırlar. Dr. Luka bunların hepsini sağlar. Çağdaş Yunanlıların yanı sıra, onların en belirgin kopyaları Fransızlardır. Luka’nın, “dünyadaki en güzel kitap” olduğunu söyleyenin, bir Fransız olması şaşırtıcı bir şey değildir (bkz. Luka’ya Giriş).

Yuhanna için hangi okuyucu grubu kalmıştır? Yuhanna, içinde herkes için bir şeyler olan, evrensel Müjdedir. Tanrı’nın müjdesini bildiricidir (Yuhanna 20:30), ancak buna karşın derin Mesih İnanlı düşünürler tarafından da çok üstün tutulur. Belki anahtar budur: Yuhanna, “üçüncü ırk” içindir – Ne Yahudi ne de diğer uluslardan olmadıkları için ilk Mesih İnanlılarına tanrısaymazların verdiği ad.

IV. Diğer Dörtlü Motifler

Eski Antlaşma’da, dört Müjdenin vurguladıklarıyla çok güzel bir uyum sağlayan, birkaç dörtlü motif daha vardır.

Rabbimizin unvanlarından biri olan “Filiz” aşağıdaki metinlerde bulunur:

“… Davut’a…bir kök sürgünü (Filiz) …bir Kral” (Yeremya 23:5,6)

“Hizmetkârım FİLİZ” (Zekeriya 3:8)

“Adı FİLİZ olan Adam” (Zekeriya 6:12)

“Rab’bin Filizi” (Yeşaya 4:2)

Eski Antlaşma’da aynı zamanda, Müjdelerin ana temalarına tam olarak uyan, dört tane “İşte” vardır:

“İşte, Kralın” (Zekeriya 9:9)

“İşte, Hizmetkârım” (Yeşaya 42:1)

“İşte, Adam” (Zekeriya 6:12)

“İşte, Tanrı’nız” (Yeşaya 40:9)

Son paralel biraz daha az bellidir, ama birçokları için bereket kaynağı olmuştur. Tapınaktaki kumaşların dört renkli oluşu, Müjde yazarlarının Rabbimizin sıfatlarını, dörtlü sunuş biçimlerine benzer:

Mor’un, Kralın Müjdesini yazan Matta için seçilmiş olduğu bellidir. Hakimler 8:26, bu rengin krallara uygun olduğunu göstermektedir.

Al renkli boya, antik zamanlarda kırmızı renkli solucanı ezerek elde edilirdi. Bu, Markos müjdesindeki “insan değil solucan” denilen (Mezmurlar 22:6) Hizmetkârın Müjdesini işaret eder.

Beyaz, kutsalların adil işlerini simgeler (Esinleme 19:8). Luka, Mesih’in kusursuz insanlığını vurgular.

Mavi, adına gök dediğimiz safir kubbeyi simgeler (Çıkış 24:10), bu da Yuhanna’daki temel düşünce olan, Mesih’in Tanrılığının çekici bir şekilde sunuluşudur.

V. Sıra ve Vurgu

Müjdelerde, olayların her zaman geliştikleri sırada sıralanmadıklarını görüyoruz. Baştan itibaren, Tanrı Ruhu’nun olayları, sık sık ahlaksal öğretilerine göre grupladığını bilmekte yarar var. Kelly şöyle der:

İncelemenizde ilerledikçe, Luka’nın Müjdesinin özde ahlaksal bir sıra izlediğini görürüz. Rabbimizin gerçeklerini, konuşmalarını, sorularını, yanıtlarını ve tartışmalarını, sadece belgelemenin en kaba ve gelişmemiş biçimi olan, olayların dışa yönelik gelişimine göre değil, içe yönelik bağlantılara göre sınıflandırdığı kanıtlanır. Ama, olayları, nedenleri ve sonuçlarıyla birlikte ahlaksal sıralarıyla gruplamak, tarihçiler için çok daha zor bir iştir. Tanrı bunu kusursuz bir biçimde yapması için Luka’yı seçmiştir.

Bu değişik vurgular ve yaklaşımlar, neden değişik Müjdeler olduğunu açıklamaya yardımcı olurlar. Adına, ortak görüşe sahip anlamına gelen, “Sinoptikler” denilen ilk üç Müjde, Mesih’in yaşamına yaklaşımlarında birbirlerine benzerler, ama Yuhanna farklıdır. O daha sonra yazmıştır ve daha önce, çok iyi bir şekilde yazılmış olan şeyleri tekrarlamak istememiştir. Onunkisi, Rabbimizin yaşamı ve sözlerini daha çok yansıtan teolojik bir sunuştur.

VI. Sinoptik Sorun

İlk üç Müjdede birçok benzerliğin bulunması ve hatta bazı bölümlerin kelimesi kelimesine aynı olmakla birlikte birçok farklılığın da olmasına “Sinoptik Sorun” adı verilir. Bu, tutucu Mesih İnanlılarından çok, Kutsal Kitap’ın esinini inkâr edenler için genellikle bir sorun oluşturmaktadır. Bunu açıklamak için, birçok karmaşık teoriler oluşturulmuştur ve bunlar sık sık da yazılı biçimde elimize geçmemiş olan, teoride kaybolmuş belgelerle ilgilidirler. Bunlardan bazıları Luka 1:1’e uyarlar ve gerçek Mesih İnancına göre en azından olasıdırlar. Ancak bu teorilerden bazıları, ilk yüzyıldaki kilisenin, İsa Mesih hakkında “mit”ler oluşturduğunu söyleme noktasına kadar uzanmıştır. Bu “eleştirisel biçimde” iddia edilen teorilerin, bütün Hıristiyan Kutsal Yazılarına ve kilise tarihine küfür etmelerinin yanı sıra, hiçbirini kanıtlayacak belge de yoktur. Ayrıca, hiçbir bilgin bu teorilerin Sinoptik Müjdeleri nasıl kategorilere ve parçalara ayırdığı konusunda görüş birliğine varamazlar.

Buna daha iyi bir çözüm yolu, Yuhanna 14:26’daki Rab’bimizin sözlerinde bulunmaktadır: “Ama Baba’nın benim adımla göndereceği Yardımcı, Kutsal Ruh, size her şeyi öğretecek, bütün söylediklerimi size hatırlatacak.”

Bu, görgü tanıkları oldukları için Matta ve Yuhanna’yı ve belki de kilise tarihinin söylediği gibi, Petrus’un hatırladıklarını kaydettiğini varsaydığımız Markos’u da içerir. Bunlara, Luka 1:1’de sözü edilen yazılı belgelere Kutsal Ruh’un dolaysız yardımını, Yahudi halkının hayret verici bir doğrulukla aktarılan sözel geleneklerini ekleyince Sinoptik soru yanıtlanır. Bu kaynakların ötesinde olan gerekli gerçeklerin, ayrıntıların ya da yorumların hepsi, Kutsal Ruh’un öğrettiği “sözlerle” doğrudan doğruya açıklanmıştır (1 Korintliler 2:13).

Böylece, apaçık bir çelişki ya da ayrıntılarda bir değişiklik bulduğumuzda, “Bu Müjde neden bu olayı ya da konuşmayı içermiyor (ya da içeriyor ya da vurguluyor)?” diye sormakla iyi ederiz. Örneğin, Matta iki kez, iki insanın (körlükten ve cinlerden) kurtarıldığını kaydederken, Markos’la Luka sadece birinden söz ederler. Bazıları bunu bir çelişki olarak görür. Yahudilere yönelik yazıldığı kabul edilen Matta’yı, yasa “iki ya da üç şahit” gerektirdiği için, iki adamdan ve diğerlerini de ün sahibi, meşhur bir adamdan (kör Bartimay) söz ediyor görmek çok daha iyidir.

Aşağıdaki seçilmiş bölümler, Müjdelerdeki aynı şeyin ikinci kez tekrarı gibi görülen kısımların aslında ilgiyi önemli farklılıklara çekmek olduğunu anlatırlar:

Luka 6:20-23, Dağdaki Vaazı tekrarlıyor gibidir, ama Luka 6:20-23 düzlük yerde verilen bir vaazdır (Luka 6:17). Matta 5:2-10, Tanrı Krallığına ait ideal bir vatandaşın karakterini tanımlar, ama Luka, Mesih’in öğrencilerinin yaşam biçimlerini gösterir.

Luka 6:40, Matta 10:24’le aynı gibidir. Ama Matta’da İsa Efendi, bizler de O’nun öğrencileriyiz. Luka’da öğrenciyi yetiştiren Efendidir, eğittiği kişi ise öğrencidir. Matta 7:22 Kral için hizmeti vurgular, Luka 13:25-27 ise Efendiyle paydaşlığı tanımlar.

Luka 15:4-7 Ferisileri suçlamasıdır, Matta 18:12, 13 ise çocuklar ve Tanrı’nın onlar için olan sevgisi ile ilgilidir.

Yahya, yanında sadece inanlılar varken, “O sizi Kutsal Ruh’la vaftiz edecektir” demiştir (Markos 1:8; Yuhanna 1:33). Etrafta özellikle Ferisileri içeren karışık bir kalabalık olduğunda ise, “O sizi Kutsal Ruh ve (bir yargı vaftizi olan) ateşle vaftiz edecek” demiştir (Matta 3:11; Luka 3:16).

“Hangi ölçekle ölçerseniz” sözü, Matta 7:2’de, diğer insanlara karşı yargılayıcı tavırımızdan, Markos 4:24’de Tanrı’nın Sözünü kendine mal etmekten ve Luka 6:38’de de cömertliğimizden söz etmektedir.

Öyleyse bu farklılıklar çelişki olmayıp Tanrı Sözü üzerinde derin düşünen imanlıların düşüncesine hizmet eden ruhsal gıdadır.

VII. Kitapçıkların Yazarlığı

Müjdeleri –hatta aslında Kutsal Kitap’ın bütün kitapçıklarını– kimin yazdığını tartışırken tanıklıkları iç kanıt (yazının kendisinde bulunan kanıt) ve dış kanıt (yazıdan değil de dışarıdan gelen kanıt) olarak ikiye ayırmak standarttır. Biz de, Yeni Antlaşma’nın yirmi yedi kitapçığından her biri için bunu yapmayı istiyoruz. Dış kanıt denildiğinde, kutsal kitapçıkların yazılış tarihlerine daha yakın dönemlerde yaşayan başka yazarlar – genellikle ikinci ve üçüncü yüzyılda yaşamış kilise önderleri ve yanlış öğretilerde bulunan birkaç kişiden söz edilmektedir. Bu adamlar, bizi ilgilendiren kitapçıklar ve yazarlardan alıntılar yapmışlar, onlardan bazen ima yoluyla bazen de açıkça söz etmişlerdir. Örneğin, Romalı Klement, birinci yüzyılın sonlarına doğru 1.Korintliler’den bir alıntı yapmışsa, 1.Korintliler belli ki ikinci yüzyılda Pavlus’un ismi kullanılarak yazılmış sahte bir mektup olamaz. İç kanıt denildiğinde, kitapçığın dışarıdan gelen başka belge ve yazarların iddia ettiklerini desteklediğini mi yoksa yalanladığını mı görmek için stiline, kullanılan sözcüklere, tarih ve kitapçığın içeriğine dikkat edilmesi anlaşılır. Örneğin, Luka ve Elçilerin İşleri’nin stili, her iki kitapçığın yazarının da kültürlü bir Grek doktoru olduğu görüşünü destekler.

Birçok kitapta, ikinci yüzyılda yaşayan ve doğru olmayan öğretiler yayan Marsiyon’un onayladığı kitapçıkların listesi bulunmaktadır. Marsiyon, Luka’nın kitapçığının bir kısmını ve Pavlus’un Mektuplarından sadece on tanesini kabul etmişti, ama yine de onun zamanında hangi kitapçıkların standart olduğunu göstermesi açısından yararlı bir tanıktır. Belgeyi bulan İtalyan Kardinal Muratorinin adıyla anılan Muratoriyan Kanonu Hıristiyanlarca onaylanan Yeni Antlaşma kitapçıklarının bazen eksik de olsa doğru bir listesidir.


1. James C. Fernald, ed., “Emblem,” Funk & Wagnalls Standart Handbook of Synonyms, Antonyms, and Prepositions, sayfa 175.